دامداری سنتی به سبک اجداد در جنگل
استان مازندران با شرایط خاص اقلیمی خاص و داشتن آب و هوای نیمه مرطوب، مراتع مرتفع و پوشش جنگلی در جنوب دریای خزر ، تأثیر بسزایی در وضعیت معیشت مردمان این مرز و بوم داشته است.
استان مازندران به دلیل اقلیم منحصر بفرد و وجود مراتع، مهد پرورش ریز جثهترین و با ارزشترین نژاد گوسفند کشور است. این استان خاستگاه نژاد «زل» مازندران به عنوان تنها نژاد گوسفند بیدنبه کشور است. براساس قرائن تاریخی، اقوام آریایی برای اولین بار در مناطقی چون استانهای گلستان و مازندران امروزی، مبادرت به پرورش این نژاد نمودهاند.
گوسفند «زل» واجد برترین صفات تولیدی است ولی به لحاظ جثه کوچک، در شرایط اقتصادی کنونی حاکم بر صنعت دامپروری نیازمند حمایت همه جانبه در راستای افزایش بهرهوری با تغییر رویکرد پرورش با گذر از پرورش سنتی به پرورش صنعتی در قالب سیستم بسته و نیمه متمرکز میباشد.
در پاییز جفتگیری میکنند و دوران آبستنی آنها ۵ تا ۵٫۵ ماه است. هنگام جفتگیری میان نرها نزاع میشود. نرهای مسن و قوی نرهای ضعیف و جوان را از گله رانده و با چند ماده جفتگیری میکنند. زایش در بهار صورت میگیرد. بچهها یکی و گاهی دوقلو هستند. بچهها چند ساعت بعد از تولد به دنبال مادرشان راه میافتند و پس از چند روز میتوانند به سرعت بدوند.
در داخل معده کلوبز جسم سختی وجود دارد که به پادزهر معروف است که در قدیم برای درمان مارگزیدگی و بعضی بیماریها بکار برده میشدهاست.
موهای بدن بطور کلی زبر و کوتاه هستند و در نرها در پایین چانه دستهای از موهای بلند ریش مانند روئیدهاست. همچنین در پشت بدن در طول خط طولی تیره پشت از شانه تا حدود دم موها بلند شده و به صورت تیغهای درآمدهاند. دم کوتاه است و طول آن با موهای انتهایی کمی بیشتر از طول گوش است. پاها قوی و سم نسبتاً پهن است. مادهها بدون ریش هستند و شاخ در آنها کوتاه است و طول آن معمولاً کمتر از ۲۰ سانتیمتر است. نرها شاخ بلند و زیبایی دارند که مانند شمشیر خمیده به طرف عقب متمایل شدهاند. قاعده شاخها در روی جمجمه خیلی بهم نزدیک شدهاند ولی بقیه شاخ به تدریج از هم دور شده و در نوک کاملاً از هم فاصل بیشتری پیدا میکنند.
رنگ بدن در پایین گونهها و پهلوهای گردن و پهلوهای بدن نخودی خاکستری که در روی رانها و پاهای جلو تیرهتر متمایل به قهوهای میشود. ریش بلند و سیاهرنگ و یک خط قهوهای تیره رنگ در خط میانی پشت در عقب سرازبین گوشها تا نزدیک دم وجود دارد و همچنین نوار عرضی تیرهای به همین رنگ در روی شانه به طرف پهلوها و پایین سینه ادامه دارد. پوزه در بالای سوراخهای بینی خاکستری تیره و پیشانی قهوهای روشن که در جلوی قاعده شاخها تیره میشود. جمجمه حجیم و از استخوانهای ضخیم تشکیل شده و پهنای آن در ناحیه برجستگیهای حدقه خیلی زیاد و پوزه برعکس دراز و باریک است. استخوانهای بینی کوتاه است.